czwartek, 02 kwietnia 2009

DOOKOŁA

WIELKANOCNEGO JAJKA




RODZAJE JAJ WIELKANOCNYCH

Nazwy jaj wielkanocnych zależą od sposobu ich barwienia.

Kraszanki - jajka o czerwonej barwie, od staropolskiego słowa "krasić" - barwić, upiększać.

Malowanki - jajka jednobarwne o innych kolorach.

Skrobanki - na jednolitym tle kraszanki lub malowanki wyskrobuje się wzorek (np. szpilką).

Wyklejanki - jajka z naklejonym obrazkiem z listków, sitowia, włóczki itp.

Nalepianki - jajka ozdobione nalepionymi na skorupkę różnobarwnymi wycinkami z papieru.

Pisanki - przed zanurzeniem jajka w barwnym roztworze robi się na nim wzory woskiem. Tam, gdzie był wosk, zostawał biały, niepomalowany ślad na kolorowym tle. Dawniej po naniesieniu wzoru na skorupę jajka, farbowano je używając naturalnych barwników, które dawały piękne kolory. I tak kolor zielony uzyskiwano z listków młodego żyta, kolor czerwonawo-żółty z łusek cebuli, kolor ciemnobrązowy i czarny z kory śliwy lub olchy, kolor czerwony uzyskiwano dzięki burakom a kolor niebieski z płatków kwiatu bławatka. Po wykonaniu wzoru woskiem i zabarwieniu skorupy, z wysuszonego jajka ścierano wosk uzyskując zaplanowane, białe wzory, tworzące piękną, dwubarwną pisankę.

Pisanki, kraszanki, malowanki miały sens symboliczny. Uważano, że malowanie jaj jest jednym z warunków istnienia świata. Ich zdobieniem we wzory geometryczne lub roślinne zajmowały się dawniej tylko kobiety, które wypędzały z izby każdego przybysza płci męskiej i odczyniały urok, który mógł rzucić na pisanki i jeszcze nie ozdobione jajka:

Sól tobie w oczach, kamień w zębach. Jak ziemia woskowi nie szkodzi, tak twoje oczy niech nie szkodzą pisankom.

Barwy pisanek mają swoje symboliczne znaczenie; tak więc fioletowa i niebieska oznacza żałobę i Wielki Post, czerwona - krew Chrystusa przelaną na krzyżu za nasze grzechy, a zielona, brązowa i żółta - radość ze zmartwychwstania.

PISANKOWE ZWYCZAJE

W różnych krajach świętowanie z jajkami wygląda inaczej. W Holandii dzieci szukają jajek ukrytych w domu, we Francji - w ogrodzie. W Niemczech pomalowane na zielono jajka wręcza się przyjaciołom, w Szwecji zaś cała rodzina z ochotą bawi się w "taczanki".

W Bułgarii czerwone wielkanocne jajka maluje się w Wielki Czwartek albo w Wielki Piątek. Pierwszym umalowanym na czerwono jajkiem babcia kreśli znak krzyża na czołach dzieci, żeby były zdrowe i rumiane przez cały rok. To jajko kładzie się przed domową ikoną, w skrzyni z wianem dziewczyny albo zakopuje się na środku pola, żeby chroniło je przed gradem.


sobota, 28 lutego 2009
Kolorowa paleta jaj


Pisanka jest ogólną nazwą malowanych jajek wielkanocnych (słowo pochodzi od czasownika "pisać", czyli malować), chociaż w rzeczywistości można wyróżnić kilka ich rodzajów, wykonanych różnymi technikami. Wśród nich warto wymienić:

Pisanki (piski) - tworzone metodą batikową (na skorupkę najpierw nanosi się woskiem wzór, za pomocą małego lejka, szpilki lub innego ostro zakończonego narzędzia, a następnie gotuje się jajko w barwnym wywarze, a niekiedy nawet w kilku po kolei; w ten sposób powstają białe wzory na kolorowym tle).

Oklejanki - powstają poprzez naklejanie słomki, trzciny lub/i kolorowej włóczki, oklejanie jajka kolorowymi wycinkami z materiałów innych niż papier (współcześnie wykorzystuje się do tego celu fragmenty bawełnianych koronek, drobne kwiatki z materiału lub wstążeczki, zwinięty na różne sposoby cienki sznurek; wspaniale wyglądają też nalepione na skorupkę elementy suszonych roślin - liście, kwiaty, drobne pędy; można je pozostawić przyklejone lub zdjąć po wygotowaniu w kolorowym wywarze; w tym drugim przypadku otrzymamy biały motyw roślinny na barwnym tle).

Naklejanki - naklejanie wycinanki z papieru

Kraszanki (zwane też malowankami, byczkami, ałunkami, hałunkami) - to jajka pomalowane na jednolity kolor.

Drapanki (inaczej rysowanki czy skrobanki) to kraszanki z wydrapanym wzorem.

Wszystkie barwione jajka nacierano kiedyś po ostygnięciu smalcem. Ten prosty zabieg powodował, że pięknie się błyszczały.

Pisanki nazywa się też różnie w zależności od namalowanego na nich wzoru, znane są np. "koguciki", "dzwoneczki", "sosenki" itp.


Sposoby barwienia

W jaki sposób uzyskać piękne kolory kraszanek? Dawniej używano do tego tylko i wyłącznie zróżnicowanych regionalnie naturalnych barwników.

żółty: łupiny cebuli; najjaśniejszy żółty (kanarkowy) uzyskiwano z kory młodej jabłoni z dodatkiem kwiatów majówki błotnej; podobny efekt dawało użycie suszonych kwiatów jaskrów polnych; złocistożółte stawały się skorupki jajek ugotowanych w kwiatach nagietka.

zielony: wywar z widłaka, młode żyto ozime, a także inne zboża i trawy, liście barwinka, pokrzywy, jemioła oraz suszone kwiaty fiołka.

czarny: kora dębu, kora olchy, młode liście klonu czarnego lub łupiny orzecha włoskiego.

brunatny: liście bazylii, kolor ten uzyskiwano również poprzez moczenie jajek w wodzie stojącej w wydrążeniu pnia dębu.

fioletowy: płatki ciemnej malwy oraz mieszanie koloru czerwonego i niebieskiego.

niebieski: owoce tarniny.

różowy: sok z buraka.

czerwony (gama odcieni od pomarańczowego do ciemnego karminu): łupiny cebuli, kora dębu, krokus, szyszki olchowe, owoce czarnego bzu, suszone owoce jagody, odwar z robaczków nazywanych czerwcami.

Jajka można też barwić cynamonem, mocnym naparem kawy, atramentem lub też po prostu ugotować w specjalnych barwnikach spożywczych. Wykorzystuje się też technikę decoupage’u.



[swieta8.gif]

Brązowe jajeczka do koszyka

Materiały:
 
- nazbierane zewnętrzne łuski cebuli
 - jajka

Tradycyjnym sposobem bezpiecznego barwienia jajeczek na Śniadanie Wielkanocne jest gotowanie ich w wywarze z łupinek cebuli. Cebula barwi skorupki w charakterystycznej gamie od żółci do głębokiego brązu. Warto poeksperymentować-metoda jest ekologiczna, sprawdzona i efektowna, a kolor niezmywalny.

Do garnka wkładamy łupin i zalewamy wodą -gotujemy to przez 5-10 minut.

"chmurki" świeże jajka wkładamy do garnka z wywarem (nie wyjmując łupin) i gotujemy "na twardo". Na jajkach pozostają spontaniczne ślady po łupinkach, miejscami jaśniejsze-wzór trochę przypomina chmurki

"gładkie"odcedzamy barwnik, a łupinki wyrzucamy. W odcedzonym wywarze gotujemy jajeczka uzyskując przepiękny błyszczący kolor na ich powierzchni.

Intensywność koloru zależy od ilości łupinek i czasu gotowania. Nie ma potrzeby gotowania jaj zbyt długo (pozostają sine siarkowe obwódki wokół żółtek), jeśli mamy 3-7 pełnych garści łupin. Warto odkładać łuski już od Wigilii, można też wyzbierać je w zaprzyjaźnionym warzywniaku.

Zielone jajeczka do koszyka

Materiały:
 - suszone kwiaty malwy czarnej
 - jajka

Przygotowujemy wywar z kwiatów malwy zakupionych w aptece lub sklepie zielarskim (warto kupić od razu 2 paczki). Barwimy jajeczka gotując je tak jak w przepisie powyżej, ale uzyskujemy kolor zgaszonej zieleni, a czasem khaki. Jeśli nie mamy białych jaj kurzych, trudno o piękny odcień.

Niewątpliwie jednak jest to również całkowicie bezpieczna dla zdrowia metoda naturalnego farbowania jajek przeznaczonych do zjedzenia.

Na zabarwionych jajkach w cebuli lub malwie wydrapujemy nożykiem introligatorskim proste wzorki (nie będzie nam smutno, gdy zjemy jajo na śniadanie). Nie przyciskamy ostrza zbyt mocno, żeby skorupka nie pękła.

Inne metody barwienia jajeczek do zjedzenia


Dawne ludowe sposoby barwienia jaj przeznaczonych do jedzenia:

 - czarny
Do wywaru z kory dębu i olszyny zaparzonej z opiłkami żelaza wkładano jajka napisane woskiem. Po 2 dniach stania w naczyniu z wywarem skorupka nabierała barwy głębokiej czerni.

 - brunatny
łupiny orzecha włoskiego, igły jodłowe

 - zielony
wywar z młodego zielonego żyta, trawy, pokrzyw, liści barwinka, jemioły

 - żółtawy
liście brzozy, olchy i młodej jabłoni, suszone kwiaty jaskrów polnych, rumianek, suche łupinki cebuli oraz igły -różowy

 - różowy
sok z buraka

 - fioletowy
owoce czarnego bzu

 - niebieski
owoce tarniny

Zafarbowane jajka i wydmuszki warto przetrzeć szmatką nasączoną olejem, aby podkreślić kolor.

 

niedziela, 16 listopada 2008
SYMBOLIKA KOLORU PISANEK
 

Symbolika koloru pisanek w staropolskiej tradycji

W staropolskiej tradycji rzeczą bardzo ważną była
symbolika koloru, jaki nadawano pisankom. Kolorowe
jajka umieszczano w dużym koszyku i jeszcze przed
śniadaniem chodzono od seniora począwszy, wśród gości.
Każdy wybierał, mając zamknięte oczy, a następnie,
wróżył sobie, co go czeka w najbliższej przyszłości.

   

Kolor żółty wróżył życie duchowne.
Młodzież, która otrzymała jajko w
tym kolorze, mogła liczyć na
przyszłość w życiu zakonnym
czy kapłaństwie.



Kolor różowy wróżył sukces. Za
pisankami w tym kolorze rozglądali
się szczególnie ci, którzy planowali
otwarcie nowych lub rozbudowę
 prowadzonych już interesów
czy przedsiębiorstw.



Kolor biały, a więc niepomalowane,
naturalne jajko, to niewinność.
Wybranie takiego jajka gwarantowało,
 że młoda osoba dotrwa w niewinności
do dnia małżeństwa.



Kolor niebieski wróżył dobre zdrowie. Za
niebieskimi pisankami rozglądały się osoby
niedomagające, a także wiekowe. Starano
się zjeść jak największą ilość jajek
pomalowanych na niebiesko, wierząc,
że zagwarantują im zdrowie na cały rok.



Kolor czarny to pamięć. Jajka w kolorze
czarnym były najchętniej wybierane przez
ludzi interesu, a także uczącą się i
mającą kłopoty z nauką młodzież.



Kolor fioletowy wróżył siłę i wytrwałość
w dążeniu do celu. Osoby, które planowały
jakieś większe przedsięwzięcie, chowały do
portmonetki skorupki od pomalowanych
na kolor fioletowy jajek.



Kolor zielony wróżył pieniądze. Skorupki
od zielono pomalowanych jajek rzucano na
pola, by obrodziło i przyniosło dochody.
Wrzucano do sadów, do koryt z paszą
dla zwierząt, trzymano je w portfelach,
portmonetkach, a także w pończochach,
w których przechowywano pieniądze.
Podobno pomagały wyraźnie w ich pomnażaniu.



Kolor czerwony to oznaka miłości i zwycięstwa we
wszystkim: w miłości, w pracy, we wszystkich
rodzajach interesów. Pisankom czy malowankom w
kolorze czerwonym przypisywano także bardzo
wiele właściwości magicznych; wierzono, że
były najskuteczniejsze we wszystkich trudnych,
skomplikowanych czy zawiłych sprawach sercowych.
 
Spotkałam dzisiaj kurczaka Co po baziach skakał. Za nim kurka podążała I pisanki malowała. Wtem baranek się ukazał I życzenia złożyć kazał: Szczęścia i radości moc Na tą Świętą Wielką Noc!
stoi za oknem Wielkanoc, o, widzę babkę rumianą, o, w owsie stoi baranek, o, ile barwnych pisanek, o, jak czysto we wszystkich kątach, o, jak mama w kuchni się krząta, Wielkanoc przyszła do nas w gości, zasiadła z nami, o jakie te święta wesołe!
glitter-graphics.com